Najczęściej zadawane pytania

1. Jaka jest przyczyna depresji zimowej?
Główna przyczyną depresji zimowej jest bezwzględny niedobór światła słonecznego. Ani długość dnia, ani stosunek długości dnia do nocy nie odgrywają istotnej roli.

2. Czy światło działa jedynie przez oczy?
W klasycznej fototerapii światło działa jedynie przez oczy, nie działa przez skórę. W przypadku słuchawek świetlnych możliwy jest wpływ światła na mózg z pominięciem oczu.

3. Czy solarium może służyć jako fototerapia?
Ponieważ działanie przeciwdepresyjne światła nie odbywa się przez skórę solarium w żadnym wypadku nie można uznać za rodzaj fototerapii.

4. Czy leczenie światłem można łączyć z farmakoterapią?
Łączenie fototerapii i farmakoterapii jest niemal zawsze całkowicie bezpieczne. Niektóre leki zwiększają co prawda wrażliwość skóry na światło, ale dotyczy to niemal wyłącznie światła niewidocznego dla oka – ultrafioletu i podczerwieni, a nie światła widzialnego. W praktyce właściwie nie obserwuje się uczuleń na światło stosowane do fototerapii związanych z równoczesnym podawaniem leków. Opisywano interakcje między serotoninergicznymi lekami przeciwdepresyjnymi a światłem, ale są one bardzo rzadkie i nie opisywano żadnych groźnych następstw takich interakcji.

5. Czy fototerapię można stosować u osób niewidomych?
Większość osób niewidomych posiadających gałki oczne jest wrażliwa na działanie światła i można u nich z powodzeniem stosować fototerapię. Fototerapia działa na komórki siatkówki nie związane z widzeniem, stąd fakt, iż ktoś nie widzi nie musi wskazywać na brak innego rodzaju reakcji na światło (widzenie też jest taką reakcją). U osób pozbawionych gałek ocznych fototerapia jest nieskuteczna. Teoretycznie osoby takie mogłyby reagować na leczenie przy pomocy słuchawek świetlnych, ale nie słyszałem o takich próbach. U jednej mojej pacjentki pozbawionej gałek ocznych także leczenie słuchawkami nie było skuteczne.

6. Czy fototerapię należy stosować tylko zimą?
Nie. Fototerapia może być stosowana przez cały rok, także latem zwłaszcza w ciemne dni, albo w przypadku konieczności długotrwałego przebywania w ciemnych pomieszczeniach.

7. Jak długo można stosować fototerapię?
Nie ma ograniczeń w czasie stosowania fototerapii. Nie ma żadnych danych, które mogłyby wskazywać, iż zbyt długie stosowanie leczenia mogłoby być niekorzystne, należy więc prowadzić terapię, dopóki jest to potrzebne.

8. Czy fototerapia może źle wpływać na wzrok?
Nie ma żadnych danych, które wskazywałyby na niekorzystny wpływ fototerapii na narząd wzroku. Problem był wielokrotnie badany i nie stwierdzono takiego zagrożenia. Mimo to, w celu maksymalnego zwiększenia bezpieczeństwa kuracji, osoby z chorobami narządu wzroku (jaskrą, zwyrodnieniami siatkówki) powinny zgłosić się na konsultacje okulistyczną przed rozpoczęciem leczenia (dla oceny sytuacji wyjściowej), a następnie na badanie kontrolne podczas leczenia (po ok. 2 tygodniach). Kwalifikacja okulistyczna nie jest jednak konieczna. U osób z zaćmą fototerapia jest często wręcz wskazana, ponieważ do siatkówki dochodzi w takiej sytuacji zbyt mało światła. Mimo tego, że nigdy nie stwierdzono negatywnego wpływu fototerapii na narząd wzroku wiele osób jest przekonanych o tym, że wpływ taki istnieje. Jest to jeden z dość trwałych mitów psychiatrycznych. Pewnie nic nie można na to poradzić.

9. Czy fototerapię należy stosować rano czy wieczorem? Czy pora dnia ma w ogóle znaczenie?
To zależy od tego jakie zaburzenie leczymy. W depresji w przebiegu ChAS (klasycznej depresji zimowej) najskuteczniejsze jest leczenie w godzinach porannych, najlepiej od razu po obudzeniu (ok. godz. 7-8). W zaburzeniach snu w zależności od tego czy mamy do czynienia z opóźnieniem czy przyspieszeniem fazy snu fototerapię stosuje się rano lub wieczorem, powinien o tym zdecydować lekarz prowadzący. W depresji o niesezonowym przebiegu najczęściej stosuje się fototerapię rano, jednak w razie małej skuteczności można także prowadzić naświetlania wieczorne. W zaburzeniach zasypiania najskuteczniejsza jest fototerapia bezpośrednio przed planowanym snem. Większość naukowców jest zgodna co do tego, że stosowanie fototerapii około południa jest najmniej skuteczne i zwykle niezalecane.

10. Czy światło słoneczne nie może zastąpić fototerapii?
Światło słoneczne mogłoby bez trudu zastąpić fototerapię, jednak jesienią i zimą jest go po prostu zbyt mało. Jeśli ktoś może korzystać ze światła słonecznego wiosną, latem czy wczesna jesienią, to w tym czasie fototerapia nie będzie mu potrzebna, może być natomiast potrzebna osobom, które z różnych względów nie mogą opuścić zamkniętych pomieszczeń. Nawet w Kalifornii w okresie lata większość osób pracujących w pomieszczeniach zamkniętych cierpi na niedobór światła – fakt ten został udowodniony eksperymentalnie!

11. Czy zwykła lampa nie może zastąpić lampy do fototerapii?
Większość lamp emituje zbyt słabe światło. Aby uzyskać światło o potrzebnym natężeniu przy pomocy konwencjonalnej żarówki „z drucikiem” (żarowej) trzeba użyć urządzenia o mocy 300 W – żarówka o takiej mocy emituje bardzo dużo ciepła i zużywa bardzo dużo prądu (nie mówiąc już o tym, że na rynku takich żarówek nie ma, ponieważ nie są do niczego potrzebne).

12. Skąd wiadomo, że fototerapia działa? Może to tylko efekt placebo?
Na całym Świecie przeprowadzono kilkadziesiąt badań z grupa kontrolną placebo i podwójnie ślepą próbą potwierdzających skuteczność fototerapii w ChAS. Podwójnie ślepa próba oznacza, że ani pacjent, ani lekarz oceniający stan psychiczny nie wiedzieli czy w tym przypadku jest stosowane leczenie aktywne czy też placebo. Jako placebo fototerapii stosowano najczęściej nieaktywne (niedziałające) urządzenie emitujące jony ujemne. Pacjenci nie wiedzieli, że urządzenie nie działa, a lekarze oceniający nie wiedzieli, z której metody leczenia korzystał pacjent. Tak przekonujące dowody dotyczą tylko leczenia depresji w przebiegu ChAS (depresji zimowej), w przypadku innych zaburzeń, które również są niekiedy leczone przy pomocy fototerapii, dowodów jest znacznie mniej i nie zawsze są one jednoznaczne.

 

pic_author

Autorem tekstu jest
prof. dr hab. n.med Łukasz Święcicki
II Klinika Psychiatrii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie